Қоғамның тұрақты дамуы мен елдің болашағы екі маңызды құндылықпен тығыз байланысты. Оның бірі — заңға құрмет, екіншісі — азаматтардың бірлігі мен өзара сенімі. Заң адамдардың құқықтары мен міндеттерін айқындаса, бірлік ортақ мақсаттарға жетуге мүмкіндік береді. Осы екі ұстаным өзара үйлескен кезде ғана әділетті қоғам қалыптасып, мемлекет пен азамат арасындағы жауапты қарым-қатынас нығая түседі, деп хабарлады Bairaqmedia.kz .
Әділетті қоғам дегеніміз — барлық адамның заң алдында тең болуы, әр азаматтың құқығының қорғалуы және қоғамдық қатынастардың белгіленген құқықтық нормаларға сәйкес реттелуі. Мұндай ортада адамның әлеуметтік жағдайына, қызметіне немесе шыққан тегіне қарамастан, оның ар-намысы мен заңды мүдделеріне құрмет көрсетілуі тиіс. Бұл қағидалар мемлекеттің құқықтық негізін қалыптастырып қана қоймай, қоғамдағы өзара сенімнің де артуына ықпал етеді.
Қазақстан үшін заңдылық пен қоғамдық бірліктің маңызы ерекше. Елдің дамуы әртүрлі әлеуметтік топтардың, этностар мен ұрпақтардың ортақ мақсат төңірегінде бірігуіне байланысты. Ал осындай бірліктің берік болуы үшін әр адамның құқығы сақталып, қоғамдық қатынастар әділ әрі түсінікті ережелерге негізделуі қажет.
Заң үстемдігі — әділеттіліктің негізі
Құқықтық мемлекетте заң тек міндеттерді белгілейтін құжат емес. Ол азаматтың құқығын қорғайтын, мемлекеттік органдардың өкілеттігін айқындайтын және қоғамдық қатынастарды реттейтін негізгі тетік болып саналады. Заң үстемдігі қағидаты мемлекеттік шешімдердің де, азаматтардың әрекеттерінің де құқықтық талаптарға сай болуын көздейді.
Қазақстан Республикасының Конституциясы мемлекеттің негізгі құқықтық қағидаларын бекітеді. Ол адамның құқықтары мен бостандықтарын тануға, қорғауға және сақтауға бағытталған жалпы құқықтық негізді қалыптастырады. Конституциялық нормалардың маңызы олардың мәтінде көрсетілуімен ғана шектелмейді. Ең бастысы — осы нормалардың күнделікті өмірде орындалуы, азаматтардың өз құқықтарын білуі және оларды заңды жолдармен қорғай алуы.
Заң үстемдігі мемлекеттік органдардың жауапкершілігін де арттырады. Әрбір шешім белгіленген өкілеттік шегінде қабылданып, заңды негізге сүйенуі керек. Азаматтардың өтініштерін қарау, мемлекеттік қызметтерді көрсету, дауларды шешу және құқық бұзушылықтарға баға беру кезінде ашықтық пен заңдылықтың сақталуы қоғамның мемлекеттік институттарға деген сеніміне әсер етеді.
Әділеттілік қағидаты заң талаптарын бәріне бірдей қолдануды да білдіреді. Егер азаматтар құқықтық нормалардың бірдей орындалатынына сенсе, қоғамдық қатынастарда жауапкершілік пен өзара құрмет нығаяды. Сондықтан заңға бағыну мәдениеті тек құқық қорғау органдарының қызметімен шектелмей, бүкіл қоғамның ортақ ұстанымына айналуы қажет.
Бірлік — ортақ құндылықтар мен жауапкершіліктің көрінісі
Қоғамдық бірлік адамдардың пікірлері мен өмірлік ұстанымдарының толықтай бірдей болуын білдірмейді. Керісінше, ол түрлі көзқарастағы азаматтардың ортақ ережелерді құрметтеп, елдің болашағына қатысты мәселелерді өзара түсіністік арқылы шешуге ұмтылуынан көрінеді.
Қазақстан қоғамының ерекшелігі — мәдени және этностық алуан түрлілік. Мұндай ортада тұрақтылықты сақтау үшін әр адамның қадір-қасиетін құрметтеу, өзара түсіністік таныту және азаматтық жауапкершілікті сезіну маңызды. Қоғамның бірлігі айырмашылықтарды жоққа шығарудан емес, оларды ортақ құқықтық кеңістік аясында үйлестіре білуден қалыптасады.
Ортақ құндылықтардың қатарында елге деген жауапкершілік, заңды құрметтеу, өзара көмек, адал еңбек және қоғамдық келісім бар. Бұл ұстанымдар күнделікті өмірде нақты әрекеттер арқылы көрініс табады. Қоғамдық орындардағы тәртіпті сақтау, өзгенің құқығын құрметтеу, ортақ мүлікке ұқыпты қарау және қиын жағдайға тап болған адамдарға қолдау көрсету — бірліктің қарапайым, бірақ маңызды көріністері.
Бірлік тек ұранмен қалыптаспайды. Ол адамдардың бір-біріне деген сенімінен, әділ қарым-қатынастан және қоғамдағы мәселелерді шешуге қатысу мүмкіндігінен басталады. Әр азамат өзін қоғамның толыққанды мүшесі ретінде сезініп, оның пікірі ескерілетініне сенген жағдайда ортақ жауапкершілік те арта түседі.
Заң мен бірліктің өзара байланысы
Заңдылық пен бірлік бір-бірін толықтыратын ұғымдар. Заң азаматтардың құқықтарын қорғап, ортақ өмір сүру ережелерін белгілейді. Ал қоғамдық бірлік сол ережелердің құрметтелуіне, адамдар арасындағы сенімнің сақталуына және ортақ міндеттерді бірлесіп орындауға жағдай жасайды.
Егер құқықтық нормалар әділ әрі түсінікті болса, азаматтар арасындағы дауларды заңды жолмен шешуге мүмкіндік туады. Бұл өз кезегінде келіспеушіліктердің ушығуына жол бермей, қоғамдық келісімді сақтауға көмектеседі. Керісінше, құқықтардың бұзылуы немесе заң талаптарының бірізді қолданылмауы адамдардың сеніміне кері әсер етуі мүмкін.
Сондықтан әділетті қоғам құруда құқықтық тетіктердің тиімділігімен қатар, азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттыру да маңызды. Адам өз құқығы мен міндетін білгенде, заңсыз әрекеттерге қарсы тұруға және туындаған мәселелерді белгіленген тәртіппен шешуге көбірек мүмкіндік алады.
Бұл бағытта білім беру ұйымдарына, бұқаралық ақпарат құралдарына, қоғамдық бірлестіктерге және мемлекеттік органдарға ортақ міндет жүктеледі. Олар азаматтарға құқықтық ақпаратты түсінікті жеткізіп, заңды қолданудың тәртібін түсіндіруге және қоғамдағы жауапкершілік мәдениетін дамытуға үлес қоса алады.
Әділетті қоғам азаматтан басталады
Әділеттілікті қамтамасыз ету тек мемлекеттің міндеті деп қарастыру жеткіліксіз. Мемлекеттік институттар құқықтық кепілдіктерді қамтамасыз етсе, азаматтар күнделікті әрекеттері арқылы заңға құрмет пен қоғамдық жауапкершілікті қалыптастырады.
Мысалы, өзгенің ар-намысына нұқсан келтірмеу, жалған ақпарат таратпау, қоғамдық тәртіпті сақтау, еңбек міндеттерін адал орындау және ортақ мүддеге бейжай қарамау — құқықтық мәдениеттің маңызды белгілері. Мұндай әрекеттер қоғамдағы сенімді нығайтып, адамдар арасындағы қарым-қатынастың сапасына әсер етеді.
Сонымен қатар азаматтардың қоғамдық өмірге қатысуы да маңызды. Қоғамдық талқылауларға қатысу, заңды ұсыныстар білдіру, мемлекеттік органдарға өтініш жолдау және жергілікті мәселелерді шешуге атсалысу адамдардың ортақ жауапкершілігін арттырады. Белсенді азаматтық ұстаным заң талаптарын сақтаумен және өзге адамдардың құқықтарын құрметтеумен ұштасуы керек.
Әсіресе жас ұрпақтың құқықтық сауаттылығын дамытуға ерекше назар аударған жөн. Жастардың заңды білуі, өз пікірін мәдениетті түрде білдіруі және қоғам алдындағы жауапкершілігін түсінуі елдің болашақтағы азаматтық ортасын қалыптастыруға ықпал етеді.
Ортақ болашаққа бастайтын қағидалар
Заң мен бірлік — бір-бірінен бөлек қарастыруға келмейтін қоғамдық құндылықтар. Заң адам құқығын қорғап, ортақ тәртіптің шекарасын белгілейді. Бірлік сол құқықтық кеңістікте адамдардың өзара сеніммен әрекет етуіне және ортақ мақсаттарға ұмтылуына мүмкіндік береді.
Қазақстанның тұрақты дамуы үшін құқықтық мәдениетті нығайту, мемлекеттік шешімдердің заңдылығын қамтамасыз ету және азаматтардың қоғамдық өмірге қатысуына жағдай жасау маңызды. Сонымен бірге әр адамның қадір-қасиетін құрметтеу, пікір алуандығын мойындау және өзара жауапкершілікті сақтау қоғамның ішкі тұтастығын арттырады.
Әділетті қоғам бір күнде қалыптаспайды. Ол заңның орындалуы, азаматтардың саналы әрекеті және мемлекеттік институттардың жауапты жұмысы арқылы біртіндеп дамиды. Әр адам өз құқығын құрметтеп, міндетін орындап, ортақ іске үлес қосқан кезде қоғамдық сенім де нығая түседі.
Заңдылық пен бірлік қатар жүрген жерде адамдардың құқықтары қорғалып, қоғамның ортақ мақсаттарға жету мүмкіндігі артады. Сондықтан әділетті қоғам құру — тек мемлекеттік саясаттың бағыты емес, бүкіл азаматтардың күнделікті өмірде жүзеге асыратын ортақ жауапкершілігі.
