Климаттың өзгеруі су ресурстарын басқаруды әлемдегі ең өзекті мәселелердің біріне айналдырды. Қазақстан да бұл үдерістен тыс емес, деп хабарлады Bairaqmedia.kz.
Сарапшылардың айтуынша, алдағы жылдары су тапшылығы күшейіп, оның салдары ауыл шаруашылығы мен халықты ауыз сумен қамтамасыз етуге әсер етуі мүмкін. Сондықтан табиғи ресурстарды тиімді басқаруда жасанды интеллектке деген қызығушылық артып келеді.
Еліміздегі негізгі қауіптердің бірі – мұздықтардың азаюы. Қазақстан аумағында жалпы ауданы шамамен 2000 шаршы шақырымды құрайтын 2700-ге жуық мұздық бар. Олар өзендердің негізгі қорек көзі болғанымен, климаттың жылынуына байланысты көлемі жыл сайын қысқарып келеді.
Qazaq Expert Club су саясаты жөніндегі сарапшысы Қуаныш Өзбековтің айтуынша, Қазақстан жыл сайын мұздықтардың жалпы массасының шамамен бір пайызынан айырылады.
«Қысқа мерзімді перспективада мұздықтардың қарқынды еруі мореналық көлдердің жарылу қаупін және жойқын селдердің туындау тәуекелін арттырады. Ал ұзақ мерзімді кезеңде ел ауыз су мен суармалы су тапшылығына тап болуы мүмкін», – дейді сарапшы.
Мәселені күрделендіретін тағы бір фактор – су инфрақұрылымының тозуы. Көптеген өңірлерде су құбырлары ескіргендіктен, судың едәуір бөлігі тұтынушыға жеткенше жоғалып кетеді. Демек, мәселе тек табиғи қорлардың азаюында емес, қолда бар ресурсты тиімді пайдалана алмауда да жатыр.
Осы түйткілдерді шешуде көптеген мемлекеттер жасанды интеллектіні белсенді қолдана бастады. Заманауи алгоритмдер су тасқынын алдын ала болжайды, құрғақшылық қаупін бағалайды, жасырын су шығындарын анықтайды және ауыл шаруашылығында суды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.
Қуаныш Өзбеков халықаралық тәжірибеден бірнеше мысал келтіреді.
«Ең танымал мысалдардың бірі – спутниктік деректер мен гидрологиялық көрсеткіштерді талдайтын Google FloodHub платформасы. Ол су тасқындарын бірнеше күн бұрын болжауға мүмкіндік береді.
Ал ауыл шаруашылығында израильдік SupPlant компаниясы өсімдіктердің нақты су қажеттілігін анықтау үшін датчиктер мен машиналық оқыту алгоритмдерін пайдаланады. Компанияның мәліметінше, бұл технология өнімділікті төмендетпей-ақ су шығынын 70%-ға дейін қысқартуға мүмкіндік береді», – дейді сарапшы.
Жасанды интеллект коммуналдық инфрақұрылымда да тиімділігін көрсетіп келеді. Сарапшының айтуынша, VODA.ai компаниясы алгоритмдердің көмегімен су құбыры желілерінің жағдайын талдап, апат қаупі жоғары учаскелерді алдын ала анықтайды. Бұл ірі шығындардың алдын алып, су жүйесінің сенімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Қазақстан үшін цифрлық шешімдердің маңызы ерекше. Себебі еліміз трансшекаралық өзендерге тәуелді, ал климаттың өзгеруі су ресурстарына түсетін қысымды күшейтіп отыр.
«Сондықтан Үкімет жасанды интеллект негізінде су ресурстарын басқару жүйесін құру жоспарларын жариялады. Мұндай платформа мұздықтар, өзендер, су қоймалары және жерасты сулары туралы деректерді біріктіріп, елдің болашақ су балансын болжауға көмектеседі», – дейді Қуаныш Өзбеков.
Соңғы жылдары Қазақстанда ерте ескерту жүйелерін дамытуға да басымдық беріліп келеді.
«Атап айтқанда, Astana IT University кореялық серіктестермен бірлесіп, қар жамылғысы мен оның еру жылдамдығын нақты уақыт режимінде талдауға мүмкіндік беретін шешімдер әзірлеуде.
Тағы бір қызықты мысал – кейбір трансшекаралық учаскелердегі су ресурстарын цифрлық мониторингтеу. Тараптар неғұрлым объективті деректерге ие болған сайын, суды бөлуге қатысты даулар үшін соғұрлым аз негіз қалады», – дейді сарапшы.
Оның пікірінше, Қазақстан үшін ең маңызды үш бағыт бар. Біріншісі – ірі су бассейндерінің цифрлық егіздерін жасау. Мұндай модельдер климаттың өзгеруі мен су тұтынудың артуының ықтимал салдарын алдын ала есептеуге мүмкіндік береді.
Екіншісі – коммуналдық желілердегі су шығындарын азайту. Кейбір қалаларда су жоғалтулары 30–40 пайызға дейін жететіндіктен, ағып кетулерді қысқартудың өзі жаңа су нысандарын салумен бірдей нәтиже беруі мүмкін.
Үшінші бағыт – мұздықтарды тұрақты бақылау.
«Тянь-Шань мен Алтай мұздықтары Қазақстанның су ресурстарының едәуір бөлігін қалыптастырады. Жасанды интеллект тәулік бойы спутниктік деректерді талдап, су қорының өзгерістерін ондаған жылдарға алдын ала болжай алады», – деп атап өтеді сарапшы.
Су қауіпсіздігі енді тек табиғи ресурстар көлеміне ғана емес, оларды қаншалықты тиімді басқара алатынымызға байланысты. Жасанды интеллект су тапшылығының салдарын азайтуға, тәуекелдерді алдын ала анықтауға және әрбір тамшы суды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Сондықтан бұл технология Қазақстан үшін жай ғана инновация емес, су қауіпсіздігін қамтамасыз ететін стратегиялық құралға айналып келеді.
